De verduurzaming van de gebouwde omgeving krijgt een flinke impuls met de implementatie van de herziene Europese richtlijn EPBD IV. Nederland is gestart met de internetconsultatie voor het eerste pakket aan maatregelen. Wat betekent dit voor beleidsmakers, gebouweigenaren en uitvoerders in de leefomgeving?
Een richtlijn met impact: EPBD IV
Met de herziening van de Europese Energy Performance of Buildings Directive (EPBD IV) hebben EU-lidstaten een ambitieus doel gesteld: uiterlijk in 2050 moeten álle gebouwen energiezuinig en emissievrij zijn. De richtlijn is een sleutelelement in de bredere klimaatstrategie van de EU, die in lijn met de Europese Green Deal en het Fit for 55-pakket inzet op een versnelde energietransitie.
De herziene richtlijn (EPBD IV) dwingt lidstaten niet alleen tot ambitieuzere normen voor nieuwbouw, maar legt ook stevige eisen op aan bestaande bouw, waaronder het verbeteren van energielabels, het uitbreiden van laadinfrastructuur en het stimuleren van zonne-energie op daken. Nederland is nu gestart met de internetconsultatie van het eerste deel van de implementatie, waarmee een consultatieperiode loopt tot en met 25 augustus 2025.
Wat staat er op het spel?
De gebouwen in Nederland zijn goed voor ruim 30% van het totale energieverbruik. De EPBD IV beoogt een systemische aanpak: het is niet langer voldoende om enkel bij nieuwbouw eisen te stellen. Ook renovaties, verhuurverlengingen en het dagelijks energiebeheer worden onderdeel van de regelgeving.
Concreet betekent dit dat:
- Vanaf 29 mei 2026 energielabels verplicht worden bij renovatie en huurverlenging – en ook zichtbaar moeten zijn in publieke gebouwen.
- Monumenten bij verkoop of verhuur ook een energielabel nodig hebben.
- Slimme regelsystemen voor energiebeheer verplicht worden in meer gebouwtypes.
- De oude keuringssystematiek voor gebouwinstallaties plaatsmaakt voor een digitale en slimme aanpak met meters en monitoring.
Daarmee is het speelveld voor gemeenten, vastgoedeigenaren en ontwikkelaars aan het kantelen. De nadruk ligt niet alleen op technische eisen, maar ook op transparantie en sturing op data.
Wat betekent dit voor de praktijk?
De wijzigingen raken meerdere wettelijke kaders, waaronder het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en het Omgevingsbesluit. Er is bewust gekozen voor een “beleidsarme” implementatie: Nederland voert de Europese eisen in zonder aanvullende nationale regels.
In 2027 volgen regels voor het verplicht realiseren van voldoende laadpunten bij bestaande gebouwen, en in 2028 gaan ook de regels gelden voor het verplicht opwekken van zonne-energie op bestaande gebouwen, te beginnen bij overheidsgebouwen groter dan 2.000 m².
Vooral de verplichtingen rond zonne-energie en laadinfra zorgen voor hoofdbrekens in de praktijk. Onderzoek naar regeldruk laat zien dat deze eisen gepaard gaan met extra lasten, afhankelijk van type gebouw en bestaande infrastructuur. Tegelijkertijd wordt de administratieve last deels gecompenseerd door het schrappen van de klassieke keuringseisen.
Een voorbeeld: een zorginstelling met meerdere gebouwen op één terrein zal niet alleen moeten investeren in laadpalen, maar ook in slimme regelsystemen om het energieverbruik te balanceren. Daartegenover staat dat bijvoorbeeld scholen of sportaccommodaties mogelijk kunnen profiteren van subsidies voor zonnestroominstallaties en energiemanagementsystemen.
Gemeenten en corporaties: voorbereiden op actie
Voor gemeenten is de EPBD IV een belangrijke hefboom om eigen vastgoed te verduurzamen, maar ook om de markt in beweging te brengen via vergunningen, voorbeeldgedrag en handhaving. Veel gemeenten hebben al eigen duurzaamheidsplannen, maar de EPBD IV maakt sommige maatregelen expliciet verplicht – en dus toetsbaar.
Ook woningcorporaties worden geraakt. Zij moeten energielabels up-to-date houden en hun complexen voorbereiden op nieuwe eisen, inclusief laadpalen en digitale meters. Voor hen biedt de lange invoeringstermijn kansen voor integrale planning en benutting van subsidies.
Tot slot: meedenken kan nog
Het kabinet nodigt belanghebbenden uit om tot en met 25 augustus 2025 mee te denken over het ontwerpbesluit. De consultatie is te vinden via www.internetconsultatie.nl.
Voor professionals in de fysieke leefomgeving is het nu hét moment om knelpunten, kansen en uitvoeringsvragen te agenderen. Want hoewel de deadlines nog een paar jaar weg lijken, is de koers helder: de gebouwde omgeving gaat naar emissievrij – en niemand kan daar nog omheen.
Bronnen:
Kamerbrief minister VRO, 14 juli 2025
Rijksoverheid: Nieuwsbericht 15 juli 2025
Europese Commissie: EPBD IV-richtlijn
